Sürdürülebilirlik
DPP Veri Sözlüğü Nasıl Hazırlanır? Adım Adım Ürün Verisi Rehberi
Dijital Ürün Pasaportu (DPP) için kurumsal sistemlerdeki (ERP/PLM) verilerin haritalandırılması ve veri sözlüğü (Data Dictionary) hazırlama adımları.
12 dk okuma
Yazar: Mert Merkit
İçindekiler
- Yazı içindeki başlıklardan otomatik oluşturulabilir...
Dijital Ürün Pasaportu (DPP) yasal bir gereklilik olduğu kadar devasa bir "Veri Yönetişimi" (Data Governance) problemidir. Şirketler, onarım talimatlarından karbon salınımına kadar onlarca farklı veriyi tek bir dijital kimlik altında toplamak zorundadır. Ancak bu veriler şirket içinde PIM, PLM, ERP gibi farklı sistemlere dağılmış durumdadır; bir kısmı ise henüz hiç kaydedilmemiş veya tedarikçide kalmıştır.
Bu karmaşayı çözmenin ve sistemsel entegrasyona başlamanın ilk adımı, sağlam bir **DPP Veri Sözlüğü (Data Dictionary)** haritası çıkarmaktır.
Veri sözlüğü; yasal düzenlemeyi okuyan hukukçu/uyumluluk uzmanı ile bu veriyi sisteme entegre edecek BT ekibi arasındaki **ortak çeviri tablosudur**.
Dolayısıyla genelgeçer bir "Zorunlu DPP Alanları" listesi yoktur. Şirketiniz, kendi ürün grubuna ait spesifik regülasyonu analiz ederek veri sözlüğünün ana hatlarını çıkarmalıdır.
#
- **Teknik Ad (Technical Name):** Veri tabanında veya API'de kullanılacak kod karşılığı (Örn. `recycled_plastic_pct`).
- **Veri Türü (Data Type):** String, Integer, Boolean, Float, Date veya URL.
- **Birim (Unit):** Yüzde (%), Kilogram (kg), Milimetre (mm) vb. (Birimlerin standardize edilmemesi en yaygın entegrasyon hatasıdır).
#
- **Veri Sahibi (Data Owner):** Şirket içinde bu verinin doğru girilmesinden sorumlu departman veya kişi (Örn. Ür-Ge Departmanı).
#
- **Veri Kaynağı (Data Source):** Bu veriyi biz mi üretiyoruz yoksa Tier-1 tedarikçiden mi alıyoruz?
- **Tedarikçi Bağımlılığı:** Tedarikçiden geliyorsa bu veriyi almak için satın alma kontratında veya gizlilik sözleşmesinde (NDA) değişiklik gerekiyor mu?
#
- **Güncelleme Sıklığı:** Bu veri ürün ömrü boyunca sabit mi kalacak (Örn. Üretim Tarihi) yoksa ürün onarım gördükçe değişecek mi?
#
- **Veri Derinliği:** Bilgi Model/Ürün seviyesinde mi (Tüm iPhone 16'lar için aynı), Parti (Batch) seviyesinde mi (O ayki üretim bandı), yoksa Kalem (Item) seviyesinde mi (Sadece o spesifik seri numaralı telefon)?
- **Birim (Unit) Belirtmemek:** Bir sistemin kilogram, diğer sistemin gram tuttuğu verilerin pasaporta aktarılırken çevrilmemesi sonucu ortaya çıkan devasa yanlış beyanlar.
- **Dinamik Veriyi Statik Sanmak:** Onarım veya bakım geçmişi gibi ürün satıldıktan sonra oluşan verileri baştan planlamamak.
> Temsili örnek — müşteri verisi içermez. Sütunları ürün grubunuzun gerekliliklerine göre genişletebilirsiniz.
| Alan Adı (İş Tanımı) | Teknik Ad (API) | Veri Türü / Birim | Sistem Kaynağı | Veri Sahibi (İç/Dış) | Erişim Seviyesi | Ürün Seviyesi | Doğrulama Yöntemi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ürün Benzersiz Kimliği (Örn. GTIN) | `product_id_gtin` | String | PIM / ERP | Master Data Ekibi | Public (Açık) | Model/Batch | GS1 Kayıt Sistemi |
| Karbon Ayak İzi Değeri | `carbon_footprint_total` | Float / kg CO2eq | Sürdürülebilirlik Yazılımı | Kalite Departmanı | Public (Açık) | Model | Üçüncü Taraf Denetim Raporu |
| Geri Dönüştürülmüş Malzeme | `recycled_material_pct` | Integer / % | Yok (Excel'de tutuluyor) | Tedarikçi (Tier-1) | Public (Açık) | Batch | Tedarikçi Malzeme Sertifikası |
| Sökme/Demonte Talimatı | `disassembly_manual_url` | URL | PLM | Ür-Ge | Sadece Geri Dönüşümcüler | Model | CAD Çizimleri |
| Kritik Hammadde Tespiti (Örn. Kobalt) | `critical_raw_material_present` | Boolean (Evet/Hayır) | ERP | Satın Alma | Pazar Denetim Otoritesi | Model/Batch | Tedarikçi Beyanı (RoHS vb.) |
2. **Kapsamdaki Ürünleri Seçin:** Şirketinizin ürettiği ve regülasyonda önceliğe sahip bir ürün modeli seçerek işe (Pilot Proje) başlayın.
3. **Mevcut Veriyi Bulun:** Hazırladığınız boş veri sözlüğü şablonunu departmanlara göndererek "Bu veri şu an nerede duruyor?" sorusunu cevaplandırın.
4. **Boşluk (Gap) Analizi Yapın:** Regülasyonun istediği ancak şirketinizde veya tedarikçinizde hiç bulunmayan verileri listeleyin. Bu verileri üretmek için süreci başlatın.
Bu karmaşayı çözmenin ve sistemsel entegrasyona başlamanın ilk adımı, sağlam bir **DPP Veri Sözlüğü (Data Dictionary)** haritası çıkarmaktır.
Veri Sözlüğü (Data Dictionary) Neden Zorunludur?
Yazılım geliştiriciler ve BT mimarları, "Bize ne göndereceksiniz?" sorusunun cevabını bilmeden bir veri tabanı tasarlayamaz. Üretim yöneticileri de "Benden yasal olarak hangi veri isteniyor?" sorusunun cevabını bilmeden sistemlerine yeni bir kayıt alanı açamaz.Veri sözlüğü; yasal düzenlemeyi okuyan hukukçu/uyumluluk uzmanı ile bu veriyi sisteme entegre edecek BT ekibi arasındaki **ortak çeviri tablosudur**.
Ürün Grubuna Özel Zorunlulukların Belirlenmesi
ESPR (Sürdürülebilir Ürünler İçin Eko-Tasarım Yönetmeliği), tüm sektörlere "Şu 20 veriyi pasaporta koyacaksın" demez. Her ürün grubu için (Örn. mobilya, tekstil, alüminyum) yayımlanacak *Delegated Acts* (Yetki Devrine Dayanan Tasarruflar) ile zorunlu alanlar değişir.Dolayısıyla genelgeçer bir "Zorunlu DPP Alanları" listesi yoktur. Şirketiniz, kendi ürün grubuna ait spesifik regülasyonu analiz ederek veri sözlüğünün ana hatlarını çıkarmalıdır.
Veri Sözlüğünde Bulunması Gereken Kritik Sütunlar
Etkili bir DPP Veri Sözlüğü, sıradan bir Excel listesinden fazlasıdır. Her veri alanı (Örn: Ürün Ağırlığı) için şu sütunlar (metadata) tanımlanmalıdır:#
1. İş Tanımı ve Teknik Alan (Business & Technical Name)
- **Veri Alanı Adı (Business Name):** İnsanın anlayacağı isim (Örn. "Geri Dönüştürülmüş Plastik Oranı").- **Teknik Ad (Technical Name):** Veri tabanında veya API'de kullanılacak kod karşılığı (Örn. `recycled_plastic_pct`).
- **Veri Türü (Data Type):** String, Integer, Boolean, Float, Date veya URL.
- **Birim (Unit):** Yüzde (%), Kilogram (kg), Milimetre (mm) vb. (Birimlerin standardize edilmemesi en yaygın entegrasyon hatasıdır).
#
2. Yasal ve Operasyonel Durum
- **Zorunluluk Durumu:** Regülasyon gereği "Zorunlu", "Opsiyonel" veya "Koşullu" (Eğer plastik kullanıldıysa zorunlu gibi).- **Veri Sahibi (Data Owner):** Şirket içinde bu verinin doğru girilmesinden sorumlu departman veya kişi (Örn. Ür-Ge Departmanı).
#
3. Kaynak ve Tedarikçi Bağımlılığı
- **Sistem Kaynağı:** Bu veri hali hazırda nerede duruyor? (ERP, PLM, PIM, Excel, veya henüz yok).- **Veri Kaynağı (Data Source):** Bu veriyi biz mi üretiyoruz yoksa Tier-1 tedarikçiden mi alıyoruz?
- **Tedarikçi Bağımlılığı:** Tedarikçiden geliyorsa bu veriyi almak için satın alma kontratında veya gizlilik sözleşmesinde (NDA) değişiklik gerekiyor mu?
#
4. Doğrulama ve Güncelleme
- **Doğrulama Yöntemi (Validation Method):** Bu verinin gerçekliğini neyle ispatlıyoruz? (Örn. ISO 14067 Karbon Ayak İzi Test Raporu).- **Güncelleme Sıklığı:** Bu veri ürün ömrü boyunca sabit mi kalacak (Örn. Üretim Tarihi) yoksa ürün onarım gördükçe değişecek mi?
#
5. Erişim ve Hiyerarşi (DPP Özel)
- **Erişim Seviyesi (Access Level):** Veri kime açık olacak? (Public: Tüketici görebilir, Restricted: Sadece geri dönüşüm tesisleri veya pazar denetim otoriteleri görebilir).- **Veri Derinliği:** Bilgi Model/Ürün seviyesinde mi (Tüm iPhone 16'lar için aynı), Parti (Batch) seviyesinde mi (O ayki üretim bandı), yoksa Kalem (Item) seviyesinde mi (Sadece o spesifik seri numaralı telefon)?
Yaygın Hatalar
- **"IT Halleder" Yaklaşımı:** Veri sözlüğünü BT departmanının hazırlamasını beklemek. (BT departmanı regülasyonu bilemez, sadece veriyi bağlar. Sözlük çapraz fonksiyonel bir ekiple hazırlanmalıdır).- **Birim (Unit) Belirtmemek:** Bir sistemin kilogram, diğer sistemin gram tuttuğu verilerin pasaporta aktarılırken çevrilmemesi sonucu ortaya çıkan devasa yanlış beyanlar.
- **Dinamik Veriyi Statik Sanmak:** Onarım veya bakım geçmişi gibi ürün satıldıktan sonra oluşan verileri baştan planlamamak.
Örnek DPP Veri Sözlüğü Tablosu
> [!TIP]> Temsili örnek — müşteri verisi içermez. Sütunları ürün grubunuzun gerekliliklerine göre genişletebilirsiniz.
| Alan Adı (İş Tanımı) | Teknik Ad (API) | Veri Türü / Birim | Sistem Kaynağı | Veri Sahibi (İç/Dış) | Erişim Seviyesi | Ürün Seviyesi | Doğrulama Yöntemi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ürün Benzersiz Kimliği (Örn. GTIN) | `product_id_gtin` | String | PIM / ERP | Master Data Ekibi | Public (Açık) | Model/Batch | GS1 Kayıt Sistemi |
| Karbon Ayak İzi Değeri | `carbon_footprint_total` | Float / kg CO2eq | Sürdürülebilirlik Yazılımı | Kalite Departmanı | Public (Açık) | Model | Üçüncü Taraf Denetim Raporu |
| Geri Dönüştürülmüş Malzeme | `recycled_material_pct` | Integer / % | Yok (Excel'de tutuluyor) | Tedarikçi (Tier-1) | Public (Açık) | Batch | Tedarikçi Malzeme Sertifikası |
| Sökme/Demonte Talimatı | `disassembly_manual_url` | URL | PLM | Ür-Ge | Sadece Geri Dönüşümcüler | Model | CAD Çizimleri |
| Kritik Hammadde Tespiti (Örn. Kobalt) | `critical_raw_material_present` | Boolean (Evet/Hayır) | ERP | Satın Alma | Pazar Denetim Otoritesi | Model/Batch | Tedarikçi Beyanı (RoHS vb.) |
Şirketler İçin Uygulanabilir Adımlar (Başlangıç)
1. **Çapraz Ekip Kurun:** Ür-Ge, Satın Alma, BT ve Kalite/Uyumluluk ekiplerinden oluşan bir DPP komitesi kurun.2. **Kapsamdaki Ürünleri Seçin:** Şirketinizin ürettiği ve regülasyonda önceliğe sahip bir ürün modeli seçerek işe (Pilot Proje) başlayın.
3. **Mevcut Veriyi Bulun:** Hazırladığınız boş veri sözlüğü şablonunu departmanlara göndererek "Bu veri şu an nerede duruyor?" sorusunu cevaplandırın.
4. **Boşluk (Gap) Analizi Yapın:** Regülasyonun istediği ancak şirketinizde veya tedarikçinizde hiç bulunmayan verileri listeleyin. Bu verileri üretmek için süreci başlatın.
TEVSİK'in Sunduğu Veri Haritalandırma Hizmeti
Dijital Ürün Pasaportu sürecinde yazılım kodlamaya başlamadan önce veri mimarisinin doğru kurulması şarttır. TEVSİK, ürün grubunuzun tabi olduğu mevzuatı (Delegated Acts) analiz eder, şirket içi veri kaynaklarınızı tarar ve entegrasyona hazır, erişim seviyeleri tanımlanmış bir "DPP Veri Sözlüğü" oluşturarak operasyonel mimarinizi kurar.Hizmet Sınırı
Bu içerik genel teknik bilgilendirme amacı taşır; hukuk görüşü, resmî uygunluk değerlendirmesi veya sertifikasyon hizmeti değildir. TEVSİK; teknik envanter, süreç, veri, kanıt ve hazırlık yapılanması sunar.Sıkça Sorulan Sorular
DPP Veri Sözlüğü (Data Dictionary) nedir?
Veri sözlüğü, Dijital Ürün Pasaportu (DPP) için yasal olarak toplanması gereken tüm verilerin (karbon ayak izi, onarım talimatı, madde içerikleri vb.) hangi sistemde (ERP/PLM), hangi formatta, kimin sorumluluğunda ve hangi erişim izniyle saklanacağını listeleyen merkezi haritalandırma dokümanıdır.
Bütün sektörler için aynı veri sözlüğü mü kullanılır?
Hayır. ESPR (Sürdürülebilir Ürünler İçin Eko-Tasarım Yönetmeliği) çerçevesinde her ürün grubunun (Örn. tekstil, batarya, elektronik) zorunlu veri alanları kendi özel alt düzenlemesiyle (Delegated Act) belirlenir. Ancak veri sahibi, kaynak sistem gibi operasyonel alanlar tüm veri sözlüklerinde ortaktır.
Ürün Seviyesi (Product Level) ile Kalem Seviyesi (Item Level) veri arasındaki fark nedir?
Ürün/Model seviyesi veri, o modeldeki milyonlarca cihaz için aynı olan genel bilgilerdir (Örn: Kullanım Kılavuzu PDF'i). Kalem seviyesi veri ise spesifik, tekil bir cihaza aittir (Örn: O spesifik cihazın seri numarası, tamirat geçmişi veya üretim tarihi).
Veri doğrulaması (Validation) kimin sorumluluğundadır?
Verinin doğruluğu ürünü piyasaya süren üreticinin sorumluluğundadır. Eğer veri bir tedarikçiden geliyorsa (Örn: Geri dönüştürülmüş materyal oranı), üretici bu verinin test raporunu veya sertifikasını da veri sözlüğüne 'doğrulama yöntemi' olarak kaydetmelidir.
Veri Sözlüğü hazırlanmadan DPP yazılımı satın alınabilir mi?
Alınabilir ancak genellikle başarısızlıkla sonuçlanır. Elinizde hangi verinin olduğunu, o verinin formatını ve ERP'deki yerini bilmeden herhangi bir yazılım platformuna entegrasyon yapmaya çalışmak, projelerin en sık başarısız olma nedenidir.
Resmî Kaynaklar
Data Dictionary and Governance Standards for Digital Product Passport
ESPR Framework Implementation Guidelines • Erişim: 5 Ağustos 2026
Hizmet Sınırı: Bu içerik genel teknik bilgilendirme amacı taşır; hukuk görüşü, resmî uygunluk değerlendirmesi veya sertifikasyon hizmeti değildir. TEVSİK; teknik envanter, süreç, veri, kanıt ve hazırlık yapılanması sunar.